آنچه در این مقاله می‌خوانید:

معرفی پلتفرم آنلاینProblematic Paper Screener

پروژه Problematic Paper Screener (PPS) یک پلتفرم پژوهشی آنلاین است که با هدف افزایش یکپارچگی و اعتبار علمی طراحی شده است. این پروژه توسط پژوهشگران حوزه علم‌سنجی در مؤسسه تحقیقاتی علوم کامپیوتر تولوز فرانسه (IRIT) توسعه یافته و تمرکز اصلی آن شناسایی مقالات علمی مشکوک یا مشکل‌دار پس از انتشار است.

در سال‌های اخیر، با افزایش چشمگیر تعداد مقالات علمی منتشرشده در جهان، نگرانی‌هایی درباره کیفیت برخی از این مقالات به وجود آمده است. برخی مقالات دارای خطاهای جدی، داده‌های غیرقابل‌اعتماد، محتوای بی‌معنی یا حتی نشانه‌هایی از تولید خودکار متن هستند. در مواردی نیز مقاله‌ها به پژوهش‌هایی ارجاع داده‌اند که بعداً بازپس‌گیری (retracted) شده‌اند. چنین مشکلاتی می‌تواند اعتبار علمی را تحت تأثیر قرار دهد و باعث گسترش اطلاعات نادرست شود.

این پلتفرم تحقیقاتی که با ترکیب هوش مصنوعی و مشارکت انسانی، مقالات علمی منتشرشده را برای یافتن موارد مشکل‌دار بررسی می‌کند، هدف آن افزایش اعتبار علمی و جلوگیری از انتشار اطلاعات غیرعلمی یا تقلبی در ادبیات پژوهشی است. این ابزار می‌تواند در آموزش پژوهشگران، بهبود داوری، و پاکسازی پایگاه‌های داده علمی نقش مهمی ایفا کند.

روش صحت سنجی PPS

پروژه PPS با استفاده از روش‌های خودکار تحلیل متن، مقالات منتشرشده را اسکن می‌کند و الگوهایی مانند «tortured phrases» یا عبارات تحریف‌شده را شناسایی می‌کند. این عبارات معمولاً جایگزین‌های غیرمعمول و نادرست برای اصطلاحات علمی رایج هستند و گاهی نشانه‌ای از تلاش برای دور زدن نرم‌افزارهای تشخیص سرقت علمی یا استفاده نادرست از ابزارهای تولید متن محسوب می‌شوند. علاوه بر این، سامانه می‌تواند مقالاتی را که به آثار باز پس‌ گرفته‌ شده ارجاع داده‌اند یا دارای نشانه‌هایی از متن تولیدشده توسط هوش مصنوعی هستند را شناسایی کند. پروژه PPS با بررسی بیش از ۱۰۰ میلیون مقاله علمی توانسته هزاران مقاله مشکوک را شناسایی کند و حتی به بازپس‌گیری بیش از هزار مقاله کمک کند؛ این آمار نشان می‌دهد ابزارهای خودکار می‌توانند نقش مهمی در حفظ اعتبار علمی داشته باشند. انجام این کار طی مراحل زیر صورت می گیرد:

1. جستجوی خودکار در ادبیات علمی: پلتفرم به طور منظم پایگاه‌های علمی مثل Dimensions.ai را جستجو می‌کند تا مقالاتی را بیابد که الگوهای متن بی‌معنی یا ساختگی دارند یا عبارات غیرمعمول یا tortured phrases در متن آنها دیده می‌شود. این موارد معمولاً نشانه تقلب، استفاده از نرم‌افزار تولید خودکار متن، یا تلاش برای دور زدن چک سرقت علمی هستند.

2. ارزیابی انسانی: بعد از مرحله خودکار، افراد متخصص یا کاربران سایت می‌توانند برای تایید یا رد اینکه مقاله واقعاً مشکل‌دار است با ارائه توضیحات بیشتر یا اضافه کردن شواهد وارد عمل شوند.

3. فهرست و مرور عمومی: سپس این مقالات در فهرستی عمومی نمایش داده می‌شوند تا محققان دیگر ببینند کدام‌ها مشکل‌دار تشخیص داده شده‌اند و کاربران بتوانند مقاله‌ها را فیلتر، جستجو یا بررسی کنند.

نمایش میزان همپوشانی دو مقاله با یکدیگر

اهمیت و کاربرد علمی PPS

این پروژه به چند دلیل دارای اهمیت ویژه ای در جوامع علمی است که عبارتند از:

حفظ یکپارچگی علمی: منجر به جلوگیری از گسترش اطلاعات نادرست می شود.
ابزار کمکی برای داوری: فرآیند داوری را تنها به قبل از چاپ محدود نمی‌کند بلکه به نظارت بعد از چاپ نیز کمک می‌کند.
افزایش آگاهی پژوهشگران: کمک می‌کند محققان بفهمند چه نوع مقالات ممکن است کیفیت علمی کمی داشته باشند.
گسترش روش‌های هوش مصنوعی در علم‌سنجی: استفاده از تکنیک‌های اتوماتیک برای اعتبارسنجی مقاله‌ها نمونه‌ای از کاربرد AI در علم‌سنجی است.

کاربران PPS

بر اساس اطلاعات پژوهشی و منابع معتبر در حال حاضر Problematic Paper Screener توسط گروه‌ها و افراد مختلفی در زمینه اعتبار علم و بررسی علمی مقالات مورد توجه قرار گرفته است. PPS هم ابزار تحقیقاتی است و هم پایهٔ داده برای ابزارها و روش‌های دیگر در حوزه‌ی اعتبار علمی و افزایش کیفیت انتشار مقالات است. این یعنی نه فقط برای یک دانشگاه یا موسسه مشخص، بلکه برای طیف گسترده‌ای از جوامع علمی کاربرد دارد. از کابران این پلتفرم به این موارد می توان اشاره نمود:

محققان و گروه‌های دانشگاهی علمی
سازمان‌های داوری علمی و موسسات انتشاراتی
ناشران علمی بزرگ و موسسات
کارشناسان و فعالان پاکسازی علمی
ابزارهای تحلیلی و پلتفرم‌های داده علمی

آمار صحت سنجی مقالات توسط PPS

بر اساس گزارش‌های منتشرشده در منابع رسمی این پلتفرم تاکنون بیش از ۱۰۰ میلیون مقاله علمی را بررسی کرده و بین حدود ۱۲ هزار تا نزدیک ۱۹ هزار مقاله دارای الگوهای مشکوک را علامت‌گذاری کرده است. همچنین صدها مقاله کاملاً بی‌معنی و ده‌ها مورد دارای نشانه‌های آشکار تولید خودکار متن شناسایی شده‌اند. داده‌های این پروژه در موارد متعددی به بازپس‌گیری رسمی مقالات از سوی ناشران علمی کمک کرده است که نشان‌دهنده تأثیر عملی آن در بهبود کیفیت انتشار علمی است. آمار صحت سنجی مقالات این پلتفرم در جدول فوق ارائه شده است.

نحوه دسترسی به پلتفرم PPS

از نظر دسترسی Problematic Paper Screener یک ابزار آنلاین عمومی است و بخش‌های اصلی آن به‌صورت رایگان در دسترس قرار دارد. کاربران در کشورهای مختلف، از جمله ایران در صورت دسترسی به اینترنت بین‌المللی می‌توانند از نسخه عمومی آن استفاده کنند. این پلتفرم بیشتر توسط پژوهشگران حوزه علم‌سنجی، متخصصان اعتبار علمی، برخی ناشران بین‌المللی و فعالان حوزه بررسی پس از انتشار مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در مجموع PPS نمونه‌ای از کاربرد فناوری‌های تحلیل داده و هوش مصنوعی در خدمت حفظ کیفیت علم است. این پروژه نشان می‌دهد که نظارت بر مقالات علمی نباید تنها به مرحله پیش از انتشار محدود شود، بلکه ارزیابی پس از انتشار نیز نقش مهمی در تضمین اعتبار و سلامت نظام علمی ایفا می‌کند.

وب سایت اصلی

Problematic Paper Screener

منبع

https://dbrech.irit.fr/pls/apex