سبد اکانت پایگاه های اطلاعاتی 
سبد منابع اطلاعاتی 
تفاوت Highly Cited Researchers و Citation Laureates چیست؟
نام Highly Cited Researchers و Citation Laureates هر دو با مؤسسه Institute for Scientific Information (ISI) و دادههای Web of Science گره خوردهاند و هر دو برای شناسایی پژوهشگران اثرگذار در جهان علم به کار میروند؛ اما این دو عنوان یک مفهوم ندارند و برای دو هدف متفاوت طراحی شدهاند.
به زبان ساده، Highly Cited Researchers بر شناسایی پژوهشگرانی تمرکز دارد که در سالهای اخیر نفوذ علمی گسترده و قابلتوجهی در حوزه پژوهشی خود داشتهاند؛ در مقابل، Citation Laureates گروه بسیار محدودتری از پژوهشگران را دربرمیگیرد که دستاوردهای علمی آنها از سوی کلاریویت Clarivate در سطح Nobel-class ارزیابی میشود.
در ادامه، تفاوت این دو عنوان را دقیقتر بررسی میکنیم.
Highly Cited Researchers چیست؟
برنامه Highly Cited Researchers (HCR) هر سال توسط Clarivate منتشر میشود و پژوهشگرانی را شناسایی میکند که در ۱۱ سال گذشته تأثیر و نفوذ علمی قابلتوجه و گستردهای در حوزه یا حوزههای پژوهشی خود داشتهاند.
در فهرست ۲۰۲۵، کلاریویت در مجموع ۶٬۸۶۸ پژوهشگر را با ۷٬۱۳۱ عنوان یا designation شناسایی کرد. بیشتر بودن تعداد designationها از تعداد افراد به این دلیل است که برخی پژوهشگران در بیش از یک حوزه پژوهشی شناخته شدهاند.
این برنامه حوزههای مختلف علوم و علوم اجتماعی را پوشش میدهد و در سال ۲۰۲۵، ارزیابی آن بر اساس ۲۱ حوزه Essential Science Indicators (ESI) و همچنین دسته Cross-Field انجام شد.
یکی از پایههای اصلی انتخاب HCR، بررسی مقالات Highly Cited Paper است؛ یعنی مقالاتی که از نظر تعداد استناد، در زمره مقالات بسیار پراستناد حوزه و سال انتشار خود قرار میگیرند. با این حال، Clarivate تأکید میکند که تعداد استنادها تنها معیار انتخاب نیست و تحلیلهای کمی، کیفی و ارزیابی کارشناسی نیز در فرایند انتخاب دخالت دارند.
HCR در یک جمله
Highly Cited Researcher یعنی پژوهشگری که در بازهای نسبتاً معاصر، تأثیر علمی گسترده و قابلتوجهی در حوزه پژوهشی خود نشان داده است.
Citation Laureates چیست؟
Citation Laureates برنامهای متفاوت و بسیار گزینشیتر از سوی Clarivate است.
در این برنامه، ISI پژوهشگرانی را شناسایی میکند که دستاوردهای علمی آنها از نظر Clarivate در سطح Nobel-class قرار دارد؛ یعنی پژوهشهایی که اثرگذاری، اهمیت و دامنه تأثیر آنها با دستاوردهای علمی مرتبط با برندگان نوبل قابل مقایسه است.
یکی از تفاوتهای مهم این برنامه با HCR، تمرکز آن بر اثرگذاری بلندمدت و دستاوردهای بنیادین علمی است. بسیاری از پژوهشهایی که در Citation Laureates مورد توجه قرار میگیرند، حاصل مسیرهای پژوهشی چندینساله یا چنددههای هستند.
در سال ۲۰۲۶، کلاریویت ۲۲ پژوهشگر جدید را بهعنوان Citation Laureates معرفی کرد. این پژوهشگران در چهار حوزه فیزیولوژی یا پزشکی، فیزیک، شیمی و اقتصاد معرفی شدند.
کلاریویت فهرست برگزیدگان استنادی(در سطح نوبل) ۲۰۲۶ را منتشر کرد
از زمان آغاز این برنامه در سال ۲۰۰۲، Clarivate در مجموع ۴۸۷ Citation Laureate را شناسایی کرده است. از میان آنها، ۸۹ نفر بعدها موفق به دریافت جایزه نوبل شدهاند.
تفاوت Highly Cited Researchers و Citation Laureates در یک نگاه
| ویژگی | Highly Cited Researchers | Citation Laureates |
|---|---|---|
| هدف اصلی | شناسایی پژوهشگران دارای نفوذ علمی گسترده | شناسایی پژوهشگران دارای دستاوردهای در سطح Nobel-class |
| تعداد | بسیار گستردهتر | بسیار محدودتر |
| نمونه آماری ۲۰۲۵/۲۰۲۶ | ۶٬۸۶۸ فرد در HCR 2025 | ۴۸۷ نفر از آغاز برنامه تا ۲۰۲۶ |
| بازه مورد توجه | عمدتاً ۱۱ سال اخیر | تمرکز بیشتر بر اثرگذاری بلندمدت و دستاوردهای بنیادین |
| داده اصلی | Web of Science و Essential Science Indicators | دادههای استنادی Web of Science + تحلیل تخصصی |
| معیار مهم | Highly Cited Papers و تحلیل کمی و کیفی | استنادهای بسیار بالا، اهمیت علمی، نوآوری و ارزیابی تخصصی |
| حوزهها | ۲۱ حوزه ESI + Cross-Field | پزشکی/فیزیولوژی، فیزیک، شیمی و اقتصاد |
| ارتباط با نوبل | هدف مستقیم برنامه نیست | پژوهشها در سطح Nobel-class ارزیابی میشوند |
| نتیجه | نشاندهنده نفوذ علمی گسترده | شناسایی دستاوردهای علمی استثنایی و تحولآفرین |
تفاوت اصلی در چیست؟
اگر بخواهیم تفاوت این دو برنامه را خیلی ساده بیان کنیم، باید به نوع اثرگذاری علمی توجه کنیم.
در Highly Cited Researchers سؤال اصلی این است:
کدام پژوهشگران در سالهای اخیر، تأثیر علمی گسترده و قابلتوجهی در حوزه خود داشتهاند؟
به همین دلیل، دادههای مربوط به مقالات Highly Cited در یک بازه ۱۱ ساله نقش مهمی در شناسایی پژوهشگران دارند.
در Citation Laureates سؤال متفاوت است:
کدام پژوهشگران دستاوردهایی دارند که از نظر اثرگذاری و اهمیت علمی در سطح Nobel-class قرار میگیرد؟
در اینجا تعداد بسیار بالای استنادها یک نشانه مهم از اثرگذاری بنیادی پژوهش است، اما Clarivate علاوه بر دادههای استنادی، از تحلیل کارشناسی نیز استفاده میکند.
چرا تعداد استنادها در Citation Laureates اهمیت ویژهای دارد؟
برای درک تفاوت دو برنامه، یک آمار جالب از Clarivate اهمیت دارد.
بر اساس اطلاعات Web of Science، از میان بیش از ۶۷ میلیون مقاله و مقاله منتشرشده در مجموعه دادههای مورد بررسی از سال ۱۹۷۰، تنها حدود ۱۲ هزار مقاله بیش از ۲٬۰۰۰ استناد دریافت کردهاند.
این مقالات بخش بسیار کوچکی از کل تولیدات علمی را تشکیل میدهند و میتوانند نشانهای از اثرگذاری پایدار و گسترده یک پژوهش باشند.
البته قرار گرفتن یک پژوهشگر در میان نویسندگان این مقالات بهتنهایی به معنای Citation Laureate شدن نیست. کلاریویت پس از تحلیل دادههای استنادی، بررسی تخصصی و ارزیابی دستاوردهای پژوهشگر را نیز در نظر میگیرد.
آیا Citation Laureate به معنی نامزد نوبل بودن است؟
خیر.
این نکته بسیار مهم است.
Citation Laureates برنامهای برای معرفی نامزدهای رسمی جایزه نوبل نیست و Clarivate نیز تأکید میکند که هدف این برنامه، پیشبینی برنده نوبل در یک سال مشخص نیست.
در عوض، کلاریویت پژوهشگرانی را شناسایی میکند که دستاوردهای آنها را در سطح Nobel-class میداند. سابقه این برنامه نشان میدهد که از سال ۲۰۰۲ تاکنون، ۸۹ نفر از Citation Laureates در سالهای بعد جایزه نوبل دریافت کردهاند؛ اما این موضوع به معنای آن نیست که هر Citation Laureate الزاماً برنده نوبل خواهد شد.
یک مثال ساده برای درک تفاوت
فرض کنیم دو پژوهشگر داریم.
پژوهشگر A طی ۱۱ سال گذشته در یک حوزه علمی، مقالات متعددی منتشر کرده و تعداد قابلتوجهی از مقالات او در میان مقالات بسیار پراستناد حوزه خود قرار گرفتهاند.
چنین سابقهای میتواند او را در مسیر ارزیابی برای Highly Cited Researchers قرار دهد.
اما پژوهشگر B ممکن است یک یا چند پژوهش بنیادی داشته باشد که در طول چند دهه هزاران بار به آنها استناد شده و آن پژوهشها تأثیر عمیقی بر مسیر یک حوزه علمی گذاشته باشند.
در چنین شرایطی، دستاوردهای پژوهشگر B میتواند در چارچوب ارزیابی Citation Laureates مورد توجه قرار گیرد.
بنابراین، این دو عنوان را نباید مترادف یکدیگر دانست.
آیا یک پژوهشگر میتواند هم HCR باشد و هم Citation Laureate؟
از نظر مفهومی، بله؛ این دو برنامه الزاماً یکدیگر را مستثنی نمیکنند.
یک پژوهشگر میتواند در سالهای اخیر در فهرست Highly Cited Researchers قرار گرفته باشد و در عین حال، دستاوردهای علمی او در سطحی باشد که در برنامه Citation Laureates نیز مورد توجه قرار گیرد.
دلیل آن این است که دو برنامه پرسشهای متفاوتی را درباره اثرگذاری علمی مطرح میکنند:
HCR: نفوذ علمی گسترده در بازه معاصر
Citation Laureates: دستاورد علمی استثنایی با اثرگذاری در سطح Nobel-class
چرا این تفاوت برای پژوهشگران و دانشگاهها مهم است؟
شناخت تفاوت این دو عنوان برای پژوهشگران، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی اهمیت دارد؛ زیرا استفاده از عبارتهایی مانند «پژوهشگر پراستناد»، «Citation Laureate» و «نزدیک به نوبل» بدون توجه به معنای دقیق آنها میتواند باعث برداشت نادرست از جایگاه علمی یک فرد شود.
Highly Cited Researcher یک عنوان مهم برای نشان دادن نفوذ و اثرگذاری علمی در ادبیات پژوهشی معاصر است.
در مقابل، Citation Laureate نشاندهنده قرار گرفتن یک پژوهشگر در گروه بسیار محدود افرادی است که Clarivate دستاوردهای آنان را در سطح Nobel-class ارزیابی کرده است.
بنابراین، این دو عنوان را بهتر است نه بهعنوان دو سطح از یک رتبهبندی، بلکه بهعنوان دو برنامه با اهداف و روشهای شناسایی متفاوت در نظر گرفت.
جمعبندی
اگر بخواهیم تفاوت را در دو عبارت خلاصه کنیم:
Highly Cited Researcher:
پژوهشگری با اثرگذاری علمی گسترده و قابلتوجه در سالهای اخیر.
Citation Laureate:
پژوهشگری با دستاورد علمی استثنایی که Clarivate آن را در سطح Nobel-class ارزیابی کرده است.
هر دو عنوان بر پایه دادهها و تحلیلهای مرتبط با Web of Science شکل گرفتهاند، اما معنای علمی آنها یکسان نیست.
برای پژوهشگران و دانشگاهها، دانستن این تفاوت کمک میکند هنگام استفاده از آمار و عناوین Clarivate، تصویر دقیقتری از اثرگذاری، استناد و جایگاه علمی پژوهشگران ارائه شود.
منابع:
Clarivate – Highly Cited Researchers 2025
Clarivate – Highly Cited Researchers: Evaluation and Selection
Clarivate – Citation Laureates 2026
Institute for Scientific Information (ISI) – Web of Science
